Swyddogion Heddlu Sussex yn cael eu diswyddo am ddefnyddio grym gormodol yn erbyn preswylydd cartref gofal

Mae dau swyddog o Heddlu Sussex a ddefnyddiodd rym gormodol, gan gynnwys Taser, ergyd â baton a chwistrelliad PAVA, yn erbyn preswylydd anabl ac oedrannus mewn cartref gofal, wedi cael eu diswyddo heb rybudd am gamymddwyn difrifol.

Bydd y Cwnstabl Stephen Smith a’r Cwnstabl Rachel Comotto hefyd yn cael eu rhoi ar restr waharddedig yr heddlu yn dilyn gwrandawiad disgyblu a ddaeth i ben heddiw. Dilynodd y gwrandawiad ymchwiliad gan Swyddfa Annibynnol Ymddygiad yr Heddlu (IOPC).

Cyrhaeddodd y swyddogion y cartref gofal yn St Leonards-on-Sea ar 21 Mehefin 2022, ar ôl ymateb i adroddiad bod preswylydd yn meddu ar gyllell ac yn bygwth trywanu aelodau o staff.

Y preswylydd oedd Donald Burgess, a oedd yn 92 oed ar y pryd.

Dangosodd ffilm corff-wisgedig yr heddlu fod y swyddogion wedi mynd i mewn i’r ystafell lle roedd Mr Burgess, a oedd yn gaeth i gadair olwyn ac wedi colli un goes, wedi’i ynysu. Roedd yn dal cyllell gyllyll a ffyrc.

Dywedodd y Cwnstabl Smith wrth Mr Burgess ar unwaith am roi’r gyllell i lawr neu y byddai’n cael ei “chwistrellu neu ei daro â Taser”.

O fewn 90 eiliad i gyrraedd, defnyddiodd y ddau swyddog rym yn erbyn Mr Burgess. Chwistrellodd y Cwnstabl Smith chwistrell PAVA i’w wyneb a tharo’r fraich oedd yn dal y gyllell â baton. Wedyn, defnyddiodd y Cwnstabl Comotto ei Thaser.

Rhoddwyd gefynnau arno ac fe gafodd ei gludo i’r ysbyty mewn ambiwlans. Tra’r oedd yn yr ysbyty, bu farw’n anffodus ar 13 Gorffennaf. Penderfynodd patholegydd nad oedd gweithredoedd y swyddogion wedi achosi nac wedi cyfrannu at ei farwolaeth.

Mae panel disgyblu’r heddlu wedi canfod bod y ddau swyddog wedi torri safonau ymddygiad proffesiynol yr heddlu mewn perthynas â defnyddio grym, ymddygiad sy’n dwyn anfri, ac awdurdod, parch a chwrteisi.

Profwyd honiad ychwanegol hefyd yn erbyn y Cwnstabl Comotto ynghylch sylw amhriodol a bostiodd ar Facebook yn fuan ar ôl y digwyddiad.

Roedd ffrind wedi gwneud sylw ysgafn am ben-blwydd a “bod y cartref gofal yn dod yn nes ac yn nes”. Nid oedd y sylw wedi’i gyfeirio at y Cwnstabl Comotto, ond atebodd hi: “Rydyn ni i gyd yn gwybod beth sy’n digwydd mewn cartrefi gofal”, ac yna emoji mellt.

Dywedodd Emily Barry, Cyfarwyddwr Ymgysylltu’r IOPC:

“Mae ein meddyliau a’n cydymdeimlad yn parhau gyda theulu Donald Burgess. Gwyddom fod y ffilm o’r digwyddiad hwn sy’n dangos y grym a ddefnyddiwyd gan y swyddogion yn erbyn Mr Burgess wedi peri pryder a dicter eang.

“Nid digwyddiad cyflym ei natur oedd hwn lle’r oedd y swyddogion neu breswylwyr eraill y cartref gofal mewn perygl uniongyrchol. Roedd Mr Burgess, a oedd yn gaeth i gadair olwyn ac yn dal cyllell gyllyll a ffyrc, wedi’i ynysu oddi wrth breswylwyr eraill ac yn amlwg yn peri ychydig iawn o risg i’r swyddogion.

“Dylai unrhyw ddefnydd o rym fod wedi bod yn ddewis olaf ac ond yn cael ei ddefnyddio pan oedd yn angenrheidiol. Yn hytrach na thawelu’r sefyllfa, fe wnaethon nhw fygwth Mr Burgess â grym ar unwaith ac wedyn defnyddio chwistrell PAVA, ei daro â baton a defnyddio’r Taser pan na wnaeth e ollwng y gyllell.

“Roedd eu gweithredoedd yn amlwg yn ormodol ac yn afresymol, ac yna dangosodd y Cwnstabl Comotto feirniadaeth gwael pellach trwy wneud jôc ar y cyfryngau cymdeithasol am daro Mr Burgess â Thaser wedi hynny.

“Mae eu gweithredoedd wedi niweidio ymddiriedaeth a hyder y cyhoedd yn yr heddlu, ac maent wedi cael eu dwyn i gyfrif ac wedi cael eu diswyddo o blismona.”

Dechreuodd ein hymchwiliad ym mis Mehefin 2022 yn dilyn atgyfeiriad gwirfoddol gan yr heddlu, a daeth i ben chwe mis yn ddiweddarach. Gwnaethom atgyfeirio ffeil o dystiolaeth at Wasanaeth Erlyn y Goron ym mis Mehefin 2023 ar ôl derbyn adroddiad llawn y patholegydd. Ym mis Mai 2025, cafodd y swyddogion eu ffeindio yn ddieuog o gyhuddiadau o ymosodiad a achosodd wir niwed corfforol (ABH).