IOPC yn cyhoeddi'r ystadegau diweddaraf ar farwolaethau yn ystod neu ar ôl cyswllt â'r heddlu yng Nghymru a Lloegr

Llynedd, dechreuodd Swyddfa Annibynnol Ymddygiad yr Heddlu (IOPC) 102 o ymchwiliadau annibynnol i 104 o farwolaethau yn ystod neu ar ôl cyswllt â'r heddlu.

Mae'r ffigurau wedi'u cynnwys mewn adroddiad newydd a gyhoeddwyd heddiw (30 Gorffennaf), sydd hefyd yn dangos gostyngiad mewn marwolaethau traffig ffyrdd sy'n gysylltiedig â’r heddlu ond cynnydd mewn marwolaethau o fewn, neu ar ôl bod yn, y ddalfa.

Nawr yn ei 22ain flwyddyn, mae adroddiad blynyddol IOPC 'Marwolaethau yn ystod neu ar ôl cyswllt â'r heddlu' yn rhan ganolog o'n gwaith i ddeall materion sylfaenol a chefnogi'r heddlu i leihau nifer y marwolaethau.

Dywedodd Cyfarwyddwr Cyffredinol IOPC, Rachel Watson: "Nid ystadegau yn unig yw'r niferoedd hyn. Er bod marwolaethau yn ystod neu ar ôl cyswllt â'r heddlu yn parhau i fod yn brin, rhaid i ni beidio â cholli golwg ar effaith drychinebus pob un ohonynt. 

"Mae ymchwiliadau yn chwarae rhan hanfodol mewn amddiffyn hawliau dynol pobl a sicrhau bod y cyhoedd yn gallu cael hyder mewn plismona. Mae ein gwaith yn dod ag atebolrwydd, yn helpu i sefydlu amgylchiadau pob marwolaeth ac yn cyflawni newid gwirioneddol i wella plismona er budd y cyhoedd a swyddogion rheng flaen." 

Mae'r adroddiad hefyd yn dangos bod 67 hunanladdiadau ymddangosiadol wedi digwydd llynedd, yn dilyn bod yn nalfa'r heddlu, i fyny o 61 y flwyddyn flaenorol. Ymchwiliwyd un yn annibynnol, tra bod y lleill yn cael eu hymchwilio'n lleol gan luoedd. Mae canfyddiadau o'n ymchwiliadau a'n ymchwil wedi helpu i lunio canllawiau newydd, a gyhoeddwyd ym mis Hydref gan Gyngor Cenedlaethol Penaethiaid yr Heddlu a'r Panel Cynghori Annibynnol ar Farwolaethau yn y Ddalfa, gyda'r nod o leihau nifer y bobl sy'n cymryd eu bywydau eu hunain ar ôl cael eu cadw a'u rhyddhau gan yr heddlu.

Mae'r adroddiad heddiw yn dangos bod 27 o farwolaethau wedi digwydd yn neu ar ôl bod yn nalfa'r heddlu llynedd. Er bod hyn yn gynnydd ar y flwyddyn flaenorol, mae'n gyffredinol yn unol â'r ffigurau ar gyfer y ddwy flynedd cyn hynny ac mae'n dod wrth i nifer y bobl sy'n cael eu cadw gan yr heddlu gynyddu'n raddol dros y pum mlynedd diwethaf i fwy na 900,000 yn 2024/25.

Mae’r canfyddiadau nodedig eraill yn yr adroddiad yn cynnwys:

• Mae marwolaethau ar y ffordd (15, i lawr o 26 yn 2024/25) yn llawer is nag yn y blynyddoedd diwethaf.
• Mae salwch meddwl, cyffuriau ac alcohol yn parhau i fod yn ffactorau cyffredin yn y marwolaethau hyn.

Ychwanegodd Rachel Watson: "Mae'r achosion hyn wedi cael effaith drasig ar y rhai yr effeithir arnynt ac rydym yn deall y gall rhai o'r ffigurau hyn beri pryder ond mae'n bwysig cofio bod yr achosion trasig hyn yn cyfrif am gyfran fach o'r cannoedd o filoedd o bobl sy'n cael eu cadw gan yr heddlu bob blwyddyn.

"Trwy ein dysgu a'n hymchwil rydym yn parhau i weithio gyda'r heddlu i leihau'r marwolaethau hyn lle mae hynny'n bosibl. Yn ystod y flwyddyn ddiwethaf yn unig, rydym wedi gweld canllawiau newydd ar gyfer yr holl luoedd fel rhan o'r gwaith parhaus i sicrhau bod y rhai sydd mewn perygl o hunan-niweidio ar ôl bod yn nalfa'r heddlu yn cael y gefnogaeth sydd ei angen arnynt ac mae ein argymhellion yn arwain at well hyfforddiant i staff y ddalfa a newidiadau i arferion gwaith sy'n cefnogi swyddogion i ddarparu'r lefel orau o ofal maent yn gallu."

O'r 66 argymhelliad a gyhoeddom yn 2025, roedd tua thraean yn ganlyniad uniongyrchol i'n ymchwiliadau a'n adolygiadau i farwolaethau yn ystod neu ar ôl cyswllt â'r heddlu. Mae'r rhain wedi arwain at welliannau i hyfforddiant ac offer yr heddlu, asesiadau risg, a thrin galwadau.

Mae ein gwaith hefyd wedi nodi'r angen am ganllawiau cliriach i swyddogion – gan gynnwys gofalu am garcharorion ag anafiadau i'r pen a gweithdrefnau wrth gyrraedd y ddalfa. O ganlyniad i'r rhain, mae Ymarfer Proffesiynol Awdurdodedig y Coleg Plismona, sy'n cael ei ddefnyddio gan bob llu, wrthi’n cael ei ddiweddaru.

Mae ymchwiliadau sy'n ymddangos mewn adroddiadau diweddar 'Marwolaethau yn ystod neu ar ôl cyswllt â'r heddlu' wedi arwain at argymhellion dysgu i wella arferion plismona. Mae'r rhain yn cynnwys:

• gwella'r hyfforddiant a ddarperir i swyddogion cadw sydd wedi'u contractio i weithio mewn dalfeydd ledled y wlad
• cryfhau gweithdrefnau trosglwyddo wrth gyrraedd y ddalfa er mwyn sicrhau bod gan staff a swyddogion wybodaeth gywir am garcharorion a'u lles
• gwella'r broses o wneud penderfyniadau a chyfathrebu ynghylch y defnydd o'r polisi Gofal Cywir Person Cywir mewn achosion o unigolyn coll